Natuurlijke methoden van anticonceptie

Inleiding | Periodieke Onthouding | Standaard Dagen Methode | Kalendermethode | Temperatuurmethode | Methode Billings | Persona® | Natural Family Planning (NFP) | Richtlijn NVOG

 

 

Inleiding

Alle natuurlijke methoden van anticonceptie zijn gebaseerd op het vermijden van geslachtsgemeenschap tijdens de vruchtbare dagen. Uit onderzoek blijkt dat de kans op zwangerschap het hoogst is indien geslachtsgemeenschap plaatsvindt gedurende de twee dagen voorafgaande aan de ovulatie (eisprong) of op de dag van de ovulatie zelf. Vanaf 1 dag na de ovulatie is er geen kans meer op bevruchting. Tevens is de coïtusfrequentie tijdens de vruchtbare dagen van belang. De grootste kans op zwangerschap (ca.30 %) bestaat, indien men tijdens deze vruchtbare dagen 3 maal geslachtsgemeenschap heeft.  Mocht de kwaliteit en/of kwantiteit van het zaad verminderd zijn, dan is de kans op het ontstaan van zwangerschap geringer. De gemiddelde overlevingstijd van een zaadcel is 2 dagen, echter er bestaat hierbij een grote spreiding. Overleving van zaadcellen is aangetoond tot een periode van 6 dagen! 

Periodieke Onthouding (kalendermethode volgens Ogino-Knaus)

Om zwangerschap te voorkómen is het noodzakelijk zich te onthouden van geslachtsgemeenschap van 7 dagen voor tot 2 dagen na de eisprong: derhalve een periode van 9 dagen per cyclus. Indien men tijdens deze periode toch behoefte heeft aan geslachtsgemeenschap, dan kunnen barrièremiddelen worden gebruikt. Ook is het mogelijk gedurende deze periode coïtus interruptus toe te passen. Een probleem bij het toepassen van periodieke onthouding is het vaststellen van het tijdstip van de ovulatie. De periode van ovulatie tot menstruatie is 12-16 dagen. Is de cyclus, gerekend vanaf de eerste dag van de menstruatie tot aan de eerste dag van de volgende menstruatie precies 28 dagen, dan vindt ovulatie plaats omstreeks de veertiende cyclusdag, waarbij rekening gehouden dient te worden met een spreiding van de 12de tot de 16de dag. Onthouding is dan nodig vanaf de vijfde tot de achttiende cyclusdag. Heeft men een onregelmatige of een in lengte wisselende cyclus, gemeten over een periode van tenminste 6 maanden, dan dient men voor het berekenen van de mogelijk vruchtbare dagen uit te gaan van de langste cyclus indien men de laatste mogelijk vruchtbare dag wil  berekenen en van de kortste cyclus indien men de vroegst mogelijke vruchtbare dag wil berekenen. Van de duur van de langste cyclus trekt men dan 12 dagen af om de laatste mogelijk vruchtbare dag te berekenen. Van de kortste cyclus trekt men vervolgens 23 dagen af om de vroegst mogelijke vruchtbare dag te berekenen. Het is dus zeer wel mogelijk om bij een wat kortere cyclus zwanger te worden na coïtus tijdens de laatste dagen van de menstruatie. Heeft men bijv. een cyclus die in lengte varieert van 26 tot 31 dagen, dan is onthouding noodzakelijk van de derde tot de negentiende cyclusdag (totaal 16 dagen). Om de periode van onthouding niet nodeloos lang te laten duren, zijn er meerdere mogelijkheden om het tijdstip van ovulatie vast te stellen. Vanaf de tweede dag na de ovulatie is bevruchting immers niet meer mogelijk.

(terug naar morning-after anticonceptie)

      

De Standaard Dagen Methode

Bij deze methode dient geen onbeschermde geslachtsgemeenschap plaats te vinden van de  achtste tot de 19de cyclusdag. De eerste cyclusdag is de eerste dag van de menstruatie. De cyclus mag hierbij niet korter zijn dan 26 of langer dan 32 dagen. Bij correcte toepassing wordt ca. 4,75% per jaar zwanger. De methode werd onlangs voor het eerst beschreven in het tijdschrift Contraception. (ref: Contraception 2002;65:333-338)

De temperatuurmethode

Hierbij wordt gebruik gemaakt van het gegeven dat na de ovulatie de basale lichaamstemperatuur met 0,2 à 0,3 ºC stijgt tot aan de eerstvolgende menstruatie. De lichaamstemperatuur dient steeds ‘s morgens vóór het opstaan op een vast tijdstip te worden opgenomen om deze betrouwbaar te kunnen interpreteren. Vanaf de tweede dag met de verhoogde temperatuur is het ontstaan van zwangerschap niet meer mogelijk. Bij deze methode kan dus pas achteraf het moment van de eisprong worden vastgesteld. Men dient eerst een drietal maanden dagelijks de temperatuur te meten en dit te noteren om het eigen ritme te kunnen vaststellen. Dit kan tegenwoordig ook met een zgn. thuistest, Cyclotest 2 plus® genaamd, die te koop is bij drogist of apotheek en die aan de hand van de ingevoerde persoonlijke gegevens uiteindelijk het rekenwerk verricht middels een microcomputer om bij de volgende cycli de vermoedelijk vruchtbare dagen aan te geven. Andere microcomputers voor het berekenen van de vruchtbare dagen middels de temperatuurmethode zijn de Ladycomp®, de Pearly® en de Minisophia®. 

Methode volgens Billings 

Bij deze methode maakt men gebruik van de eigenschappen van het cervixslijm om het tijdstip van ovulatie vast te stellen. In de periode voorafgaande aan de ovulatie zorgt het oestradiol voor toename van het cervixslijm. Men kan de rekbaarheid beoordelen door een kleine tampon tot op de baarmoedermond in de schede in te brengen en deze vervolgens weer te verwijderen. In de vruchtbare periode zal dan een heldere slijmdraad met het tamponnetje naar buiten worden getrokken. De productie van het cervixslijm houdt abrupt op na de ovulatie. Voor een veilige toepassing van deze methode dient men na het weer verdwijnen van het cervixslijm voor alle zekerheid nog een dag te wachten om niet alsnog zwanger te raken.

Persona®

Het is ook mogelijk de vruchtbare dagen vast te stellen met behulp van een microcomputer: de Persona®, waarbij eerst het persoonlijke ritme van de hormonen wordt vastgesteld middels een zestiental bepalingen in de urine gedurende de eerste cyclus van het gebruik. Tijdens de tweede en derde cyclus zijn acht bepalingen per cyclus nodig om uiteindelijk de individuele cyclus vast te leggen. Door meting van een van het oestradiol afgeleide stof in de urine in combinatie met de meting van het luteïniserend hormoon is het mogelijk gebleken op deze wijze zowel het begin als het einde van de vruchtbare periode te bepalen. Is de computer eenmaal geprogrammeerd op de individuele cyclus, dan kan volstaan worden met enkele metingen per cyclus om de vruchtbare dagen te bepalen. De computer geeft een rood licht tijdens de vruchtbare periode en een groen signaal tijdens de onvruchtbare periode. Is de vruchtbaarheid niet geheel zeker, dan vraagt een geel licht een extra onderzoek van de urine op een door de computer aangegeven tijdstip. Tijdens de eerste 3 cycli kan de methode al direct toegepast worden, aangezien tijdens die periode door de computer een extra zekerheidsmarge wordt aangehouden, totdat de individuele cyclus is vastgelegd en het aantal vruchtbare dagen beperkt kan worden tot de daadwerkelijke periode. Bij uitgebreid klinisch onderzoek bleek de betrouwbaarheid van deze methode  94% te zijn, d.w.z. dat bij het correct volgen van de instructies  6 van de 100 vrouwen die de methode gebruiken jaarlijks zwanger zullen worden. De methode is vooral zinvol gebleken bij niet geheel regelmatig verlopende cycli. Hieronder wordt een cyclus verstaan die mag variëren van 23 tot 35 dagen. Bij een langer durende cyclus is de methode ongeschikt. Deze methode kan ook gebruikt worden indien men zwanger wil worden. Op het moment dat de LH-piek wordt aangetoond in de urine verschijnt er op de display een "O", aangevend dat de eisprong binnen 12 - 24 uur is te verwachten.

Natural Family Planning (NFP)

De NFP-methode ook wel sympto-thermale methode genoemd is gebaseerd op het waarnemen door de vrouw van een aantal veranderingen, die gedurende de cyclus plaats vinden in relatie tot de vruchtbare periode. Er worden drie veranderingen tijdens de cyclus geobserveerd: 

  1. de lichaamstemperatuur

  2. het (cervix) slijm

  3. de consistentie van de baarmoederhals

Een uitgebreide beschrijving is te vinden op de Nederlandse site over (on)vruchtbaarheid. Om de methode betrouwbaar toe te leren passen worden cursussen georganiseerd, die door speciaal hiervoor opgeleide NFP-consulenten worden gegeven. Meer informatie op de sites van NFP Nederland en/of NFP Vlaanderen. Veel informatie is ook te vinden op de site van de Couple to Couple League (engels- of spaanstalig). 

Overzicht betrouwbaarheid natuurlijke methoden

Richtlijn nr 44 NVOG:

home copyright disclaimer privacy